Bideo Egitaraua Kanpoaldearen Zinema: Erretratuaren Espiritua

[ egitarau osoa ikusteko ]

Azken urteotan egiazkoa atzematearen zerbitzuan dagoen tresna bihurtu da bideoa. Bideoaren euskarria demokratizatu izana ere baliagarri gertatu da bai erretratatzeko egunerokoaren, barne-barnekoaren eta iragankorraren politikei dagokien guztia, bai eta errealitatearen tartean sartzeko desira pertsonalari buruzko istorio txiki guztiak ere.

Kanpoaldearen zinea: erretratuaren espiritua bideratuta dago praktika bideografiko baten adibideak erakustera, haren helburua izanik jende xehearen espiritua antzematea, ikusgai jarriz norbanakoak, taldeak eta belaunaldiak, aurpegiak eta giroak. Azken batean, gizartearen eta politikoki zuzenaren mugak erakusten dizkiguten pertsonak.

Antzina-antzinatik margolaritzak atzeman izan du, usadioz, erretratuaren espiritu hori, pertsonaren psikologia igorriz, baita haren izaera eta ingurunea ere. Geroago, argazkigintza pixkanaka-pixkanaka margolaritzari hurbilpen eginkizun nagusia kentzen joan zaio, mekanismo desberdinak sartuz irudia eraikuntza hutsa bailitzan ulertzeko.

Literatur deskribapenaren antzeko generoa da erretratua. Deskribapena, teknika gisa, xehetasunetatik orokortasunera joan daiteke, edo alderantziz. Esate baterako, nortasun baten ezaugarrien deskribapena, edota aurpegiera baten deskribapena, edota paisaia baten deskribapena.

Gaur egun, artegintzan bideoan jardutea erretratuaren muinera iristeko tresna erabilgarria da, bitarteko gisa erabilita keinu pertsonalen xehetasunetan edota elkarrizketaren hurbilpen barne-barnekoan azaleratzen den begirada hori.

Antropologiako hurbilpen estrategiak nahasiz, hau da, elkarrizketa, estilo dokumentala, kazetaritzako ikerketa, soziologiako azterketak, eta fikzioaren eta ez-fikzioaren arteko mugak nahasiz, egitarau honetan parte hartzen duten artistek kontatzeko bide berriak eskaintzen dizkigute, non unibertso pertsonalak errealitatearen irudikapena aberasten duen.

Azkenean, garrantzitsuena, alegia, kontagai edo subjektu den pertsonari hitz egiten uztea.

pict1.jpg Missing out. Johanna Billing 30K pict2.jpg You don't love me yet. Johanna Billing 31K pict3.jpg Who is Zdenko Buzek?. Magnus Bärtas 18K pict4.jpg Who is Eva Quintas?. Magnus Bärtas 17K pict5.jpg Más muertas vivas que nunca. Marta Gonzalo y Publio 24K pict6.jpg Tell-Red. Sally Gutiérrez 27K pict7.jpg Tras las fronteras del sueño de la inmigración. Virginia Villaplana 21K pict8.jpg Nocturnes, Anri Sala 28K pict9.jpg Intervista-Finding the Words. Anri Sala 45K pict10.jpg The Building- The Bikeshop- Andy's Furniture. Gitte Villesen 93K pict11.jpg Two Movies by Jessie. Gitte Villesen 23K pict12.jpg N for Negri. Carles Guerra 22K pict13.jpg Numax presenta. Joaquín Jordá 40K

Who is ...? bideo sorta, Magnus Bärtasena
“Aurretik zenbait lan egina nintzen formatu biografikoa erabiliz Suediako egunkarietako istorioak azaldu nahian (jendeak bere desengainuak eta kexak azaltzen zituen jasandako bidegabekeriei buruz), baina gero erretratu sorta bat egin nahi nuen abiapuntutzat galdera sinple hau hartuta: ‘Nor da ...? –galdera hori honela ere egin liteke: Zer esan dezaket pertsona bati buruz?– (…)
Who is Zdenko Buzek? filmean kontaketa desberdinak ikus ditzaket elkarrekin hizketan ari direnak. Haietako batek zerikusia dauka eskuarekin eta ahoarekin –hatzen forma arraroa, esku osoa ahoan sartuz, ardoa tu eginez, tabakoa errez, eztia lerdea bezala jarioz eskua ahora eramaten duenean–. Beste kontaketa, berriz, Kroaziari buruzkoa da, herri gisa hartuta, eta serbiarren aurkako gerraz.” Magnus Bärtas

Missing Out eta Project for a Revolution, Johanna Billingenak
“Bi lanek azaltzen duten espazioa Michelangelo Antonioniren Zabriskie Point (1970) filmaren hasierako sekuentziaren bertsio gogogabetu bat bezalakoa da. Sekuentzia horretan protagonista oinez doa mitin iraultzaile bero baten kanpoalderantz, aldarrikatuz prest dagoela hiltzeko, baina ez aspertzeko. Aurreko lanean gogogabezia eta axolagabetasuna nagusitzen dira, sinesgarritasuna emanez Guy Debordek gaztetasunaz zioenari, alegia, gaur egun merkaturako bakarrik den kontzeptu bat dela.
Missing Out-en, agerraldiak halako aire terapeutiko bat dauka, nahiz eta banakoaren nahigabeak pitzadura artikulatu gabea eragiten duen taldearen entropian. Hemen, ‘gutasunak’ badirudi norberatasunerantz jiratzen duela, etsipenerantz agian, norberaren gogorako durundi huts bat, nolabait galdua edo barnerakoia.” Lars Bang Larsen

Relación especial, Begoña Hernández
“Hautaketa bat, estrategia bat, “artistaren” banakotasunaren aurrean/ modu bat geure burua ikusteko eta entzuteko, geure buruari aditzeko eta begiratzeko/ topaketa luzeak, sortzen diren hurbileko gaiak, proposatzen, aztertzen ditugu/ leku komunak hitz gutxirekin ibiltzeko/ adimenduz, intuizio pixka batez. Jarrera bat aldez aurretik definitu gabea/ gutxieneko adostasuna (edo gehienekoa) prozesu guztian zehar/ ohiko formulei ihes egitea zereginen banaketan eta hierarkizazioan/ topaketa ideologikoak edo tematikoak edo formalak edo estetikoak/ abiapuntu komuna, ibilbide konplexu bat hainbat saiotan barrena/ esperimentazio izaerako probak, esperimentuak eta esperientziak/ begirada bat, baterakoa eta bakarra izan nahi duena/ baina ez adiera bakarrekoa nolanahi ere/ ustekabeko topaketak planifikatu gabeak.” Zer@borrador

Tell-Red, Sally Gutierrezena
“Tell (2000) zazpi bideo laburrez osatutako sail bat da, non New York hiriko biztanle batzuek, benetan zerbait kontatu nahi zutenek, beren historia kontatzen duten. Bideo bakoitzean bi kontaera agertzen dira: protagonistak bere istorioa kontatzen duen bitartean, kamerak ibilbide bat egiten du protagonistaren gauza pertsonaletatik, banakako hurrenkera bati jarraituta; batzuetan moztu egiten du, hizketan ari den pertsonaren eskuak erakusteko, baina inoiz ez du haren aurpegia ematen. Tell bideo sortak oinarri hauek ditu: gizakiak komunikatzeko daukan desira eta beharra, eta paradoxa bat, hau da, lengoaiaren bidez erabateko komunikazioa lortzeko ezintasuna, kasu askotan, halako pertsonei arrotz zaizkien kultur inguruetan, gainera. Tell-Red-en mexikar emakume batek era xume eta aldi berean zirraragarri batean kontatzen du zerk bultzatu zuen Mexikoko muga legez kontra gurutzatzera Estatu Batuetara joateko, eta zer-nolako esperientzia izan zen hura.” Sally Gutierrez

Tras las fronteras del sueño de la inmigración (Sin papeles), Virginia Villaplanarena
“Inmigrazioaren inguruan subjektibitateak sortzeko prozesuen berri ematen du Tras las fronteras del sueño de la inmigración (Sin papeles) bideoak. Zentzu horretan, beharrezko bihurtzen da jaramon egitea nagusitasunez ezarritako eta egonkortutako diskurtsoak ‘interpelatzeko’ eta txertatzeko mekanismoei, besteak beste, lanaren nozioa giltzatzen duten kontaketei. (…)
Inmigrazioa, kultura eta gizarteratzea aztergai dituen sorkuntzako dokumentala da hau, paperik gabeko etorkinak pairatzen ari diren bidegabekeria eta Espainiako Atzerritartasun Legearen aurreko babesgabezia agertzen dituena. Aurrez aurre jarrita daude ametsa eta esperientziak, jatorrizko hainbat herritatik begiratuta, tokiko testuinguru batean, Valentzia hirikoan, hain zuzen ere.” Virginia Villaplana

Más muertas vivas que nunca, Marta de Gonzalo eta Publio Pérez Prietorena
“Hitza eman nahi diogu pertsonaia bati, pertsona bati, belarrira hitz egingo digun emakume bati. Haren hitzak hildako pertsona batenak izango dira, Extremaduran eta Andaluzian lur-jabeen ondasunen kolektibizazioetan parte hartuko zuen hildako emakume gazte batenak, bera ere hil baitzuten, beste batzuekin batera –2.000tik 4.000ra bitartean hil zituzten–, Badajozko zezen plazan, 1936ko abuztuaren 14az geroztik, hau da, armada frankistak hiria hartu zuen egunetik aurrera, eta haietako gehienen gorpuek erraustuta amaitu zuten Udal Hilerrian atondutako su-meta kolektibo handietan.” Marta de Gonzalo y Publio Pérez Prieto

Nocturnes eta Intervista-Finding the Words bideoak, Anri Salarenak
“Film hau (Nocturnes) elkarri lotutako bi ahotsen esperientzia une bat da, eta bi ahots horiek elkarren kontra sortzen duten zentzuaren eta zentzurik ezaren unea. Gizon batek urmael baten bitartez ikusten du mundua, han bizi baita 2.000 arrainekin batera. (…)
Eta soldatu batek, Balkanetako gerrako kasko urdin ohiak, insomnioaren eta iraganeko amesgaiztoen bitartez bizi du bere bizitza. Haien ahotsek adierazten dutena da munduaren zentzu desberdinen arteko talka moduko bat.” Anri Sala

“Albanian sistema aldaketa izan ondoren hezitako albaniar artista gazteen belaunaldikoa da Sala. Nolanahi ere, erregimen zaharraren esperientzia izan du bere gaztaroko urte batzuetan. Aldi horretako trantsizioan zehar joateak eta bi egoerak ikuspuntu desberdin batetik bizitzeak aukera eman diote Anri Salari bere jarrera artistikoa sortzeko eta lan benetan interesgarria proposatzeko. Intervista-Finding the Words historia pertsonal bati zuzentzen zaio, baina Albaniako unibertsoaren tamaina hartzen du. Gizabanako bakoitzaren historia pertsonala da.” Edi Muka

The Building eta Two Movies by Jessie, Gitte Villesenenak
“Noranahi joaten dela han aurkitzen duen jendeari egiten dizkion erretratu barnekoiengatik da ezaguna Gitte Villesen. Erretratu guztiek, nahiz Danimarkako herri txiki batetik nahiz Chicagotik etorri, badute elkarren antzik: beren idealetan sinesten dute, baita arrazoizko maila batean errealistatzat jotzen ez badira ere.
The Building (2001) proiektua 2000. urtean egin zuen Villesenek, artisten egoitza programa batean bizitzen ari zenean. Bere lanak pabiloiko erabiltzaileak agertzen ditu. (...) Villesek jakin nahi du nola ahalegintzen den jendea bere idealak, ametsak eta desirak betetzen, zilegi zaionaren barruan, bere ekonomi, gizarte, kultur, eta genero egoeretan. Bere bideoek normaltasunari eta arrarotasunari buruzko galderak sortzen dituzte. Ba al da bizitzeko era ‘normalik’?
Bere azken lanetako batean, Jessie, 32 urteko transexual bat, erretratatzen du Villesenek. Jessie landan bizi da, eta bere bestelakotasunak, arraro eta anormaltzat jota, erreakzio gogorrak sorrarazten ditu bere herrian. Arkitekturan eta zinean dituen proiektuei buruz hitz egiten filmatu du Gittle Villesenek Jessie. Gitteren iritziz, ordea, hobe da proiektuak amestea haiek gauzatzea baino. (...) Nahitaez errealista izan behar du proiektu batek? Jessiek filmetarako ideiak ditu. Denak izango lirateke gizarteak anormalari dion beldurrari buruzkoak.” Gianni Jetzer

N de Negri, Carles Guerrarena
“N de Negri bideoa 1999ko ekainaren 6an grabatu zen Erroman, Toni Negriren etxean. Negri, orduan, etxean atxilotuta egonik, behartuta zegoen gauero Rebibbiako espetxera joatera lotarako. Berak txantxetan esaten zuen egunez emaztearekin egoten zela eta gauez, ordea, lagunekin ateratzen zela. Zigorraldia amaitzeko, hala ere, 2004. urtea arte itxoin beharko du.
Emaitza, bada, 2 ordu eta 16 minutuko iraupena duen bideoa, abezedario modura antolatua. Egitura horren eraginez talka berezi bat gertatzen zen bere laneko nozio analitikoen artean (hala nola, botere konstituziogilea edo subsuntzioa) eta berak hil ala biziko harremana daukan terminoen artean (espetxea, erbestea edo exodoa). Bi ordu eta laurden horretan Negrik XX. mendeaz eta orainaz osatzen duen ikuskera oso gutxitan ikusi dugu halako sendotasun analitikoaz irudikatua. Bideo hau ikusi dutenek ezin eragotzi dezakete beren buruei galdetzea nola eduki litekeen halako gizon bat giltzapean.” Carles Guerra

Numax presenta Joaquín Jordárena.
“Numax presenta Numax elektrogailu enpresako langileen asanbladaren ekimenaren emaitza da. Bi nazi ohiek sortua, Brasilera eramateko prest da. Langileek, gehienak emakumeak, heuren greba luze eta autojestio prozesua jasotzen duen pelikula jasotzen duen filmea enkargatzen dute. Filmea isten duen festak, inolako dezepzioa espresatzetik urrun, lantegiko lanak zentzu guztia galdu duen gizartearen ikuspegia aurreikusten du. Gizarte osoa bilakatu da lantegi.” Carles Guerra